1/ um mistök ☠️ 
Árið 1958 fyrirskipaði kínverska kommúnistastjórnin útrýmingu trjáspörva (l. Passer montanus). Trjáspör étur m.a. korn og stjórnvöld vildu útrýma honum til að vernda kornuppskeru þjóðarinnar. Fuglastríðið var hafið.

2/ 🐦 
Kínverska þjóðin hófst því handa við að eyðileggja hreiður, brjóta egg og drepa unga. Trjáspör var drepinn hvar sem til hans sást. Fyrirmæli stjórnarinnar báru árangur. Trjáspör var nær útrýmt í Kína. Hvað gæti mögulega farið úrskeiðis?

3/ 🐛 
Afleiðingarnar voru ekki alveg þær sem stefnt var að. Fuglarnir átu ekki bara korn heldur líka mikið magn skordýra, ekki síst engisprettur. Fuglastríðið skapaði ójafnvægi í vistkerfum og engisprettur fjölguðu sér gríðarlega. Þær átu síðan kornuppskeruna með bestu lyst.

4/ 🍪 🚫 
Við tók ein versta manngerða hungursneyð sögunnar. Talið er að 15 til 55 milljónir Kínverja hafi soltið til dauða næstu þrjú árin. Kínversk stjórnvöld fyrirskipuðu því lok fuglastríðsins og neyddust til að flytja inn 250.000 spörfugla frá Sovétríkjunum.

5/ 📖 
Lexían: Mannleg inngrip í flókin kerfi hafa afleiðingar. Það er mikilvægt að glöggva sig á afleiðingunum áður en haldið er af stað, því stundum er betra heima setið en af stað haldið. Þetta er mjög mikilvægt og gildir meira að segja þegar ásetningurinn er góður.

6/ 🔁 
Það er samt alltaf verið að endurtaka mistök sögunnar. Meira um það hér:
https://www.vi.is/greinar/eigum-vid-ad-drepa-fuglana


Eigum við að drepa fuglana?

1/ um fallegar virkjanir 💡 💧 💅 
Það eru skiptar skoðanir um virkjanir á Íslandi. Sumir vilja ekki virkja meira. Ég er þeirrar skoðunar að við þurfum að framleiða meira hreint rafmagn vegna orkuskipta og velferðar um allt land.
https://www.vi.is/greinar/virkjum-fallega


2/
Stundum er því haldið fram að virkjanir eyðileggi náttúruna. Auðvitað hafa þær áhrif á hana, en dæmin sanna að mannleg inngrip geta haft jákvæð áhrif, bæði á velferð og náttúruna sjálfa. Það er alveg hægt að virkja þannig að náttúran fái áfram notið sín. 🥬 


3/
Stuðlagil er ágætt dæmi. Rannsóknir benda til ánægju íbúa svæðisins með gilið eftir að Kárahnjúkavirkjun var byggð. Þar var áður vatnsmikil, hættuleg jökulá. Í dag þykir Stuðlagil náttúruperla og breyttist í vinsælan ferðamannastað.
https://www.rmf.is/static/research/files/studlagil_skyrsla_finalpdf

4/
Khao Sok þjóðgarðurinn í Tælandi er annað dæmi. Þar var byggð stífla sem framleiðir hreint rafmagn og uppistöðulónið er í dag þungamiðja garðsins. Þjóðgarðurinn er mögulega sá staður sem kemst næst því að vera paradís á jörðu.

5/
Orka er nauðsynleg undirstaða velferðar og því ekki hægt að fallast á að það megi ekki undir nokkrum kringumstæðum hrófla við neinum hluta hennar. Það er alveg hægt að framleiða rafmagn þannig að náttúran fái áfram notið sín, eins og dæmin sanna. 💅

6/
Meira um orkumál hér:
https://typefully.com/joistef/P9S60YW


Virkjum fallega

🧵 1/ Um orkumál⚡ 
Ákvarðanir um hvort, hvar og hvernig eigi að virkja eru líklega stærsta hagsmunamál þjóðarinnar næstu áratugi. Þetta er jafnvægislist mannlegrar velferðar, auðlindanýtingar og náttúruverndar og ólíkar skoðanir á lofti.

2/
Orka er nauðsynleg til að skapa verðmæti og auka velferð. Orkuframleiðsla útheimtir samt inngrip í náttúruna, þótt þau geti verið mismikil. Það á að mínu mati ekki að raska náttúrunni nema það séu góðar ástæður fyrir því og ekki sama hvernig það er gert.

3/
Sjónarmið um náttúruvernd eiga fullt erindi í umræðu um orkuframleiðslu. Á Íslandi hefur @Landvernd lagt mersla áherslu á náttúruvernd í þessu hagsmunamati. Það má segja að til þessa hafi þau boðað breytt viðhorf þar sem náttúruvernd sé sett skör ofar efnahagslegum framförum.

4/
Í síðustu viku birtu samtökin hins vegar tillögur þar sem kom fram að það væri hægt að viðhalda efnahagslegri velferð án þess að auka raforkuframleiðslu. M.ö.o að við þyrftum ekki meiri raforku til þess að viðhalda óbreyttum lífskjörum.
https://bit.ly/3HWlzvU

5/
Þetta rataði eðlilega í fréttir því ef rétt reyndist þá væri þetta bæði bylting í efnahagsmálum og náttúruvernd á heimsvísu. 🥬 Mér fannst því tilefni til að skoða þetta betur. Í grunninn snýst tillagan um að í stað aukinnar orku verði hún notuð öðruvísi.

6/
Það kemur ýmislegt fram í tillögunni en mörgu ósvarað, t.d. hvað eigi að koma í stað fyrir iðnaðarframleiðslu, hver eigi að borga fyrir rekstur og uppbyggingu dreifikerfisins og hvernig eigi að bæta orkunýtingu verulega á öllum sviðum. Þetta þarfnast frekari skýringa.

7/
Allavega, þá fullyrða samtökin sem fyrr segir að tillagan tryggi allt í senn náttúruvernd, orkuskipti, markmið um kolefnislosun og efnahagslega velferð án þess að auka raforkuframleiðslu sem neinu nemur.

8/
Á sama tíma kemur fram að forsenda að baki tillögunni sé sú að Landvernd reikni ekki með hagvexti á Íslandi næstu áratugina. Hagvöxtur er ekki upphaf og endir alls, en hann mælir efnislega verðmætasköpun. Hvers vegna gera samtökin ekki ráð fyrir hagvexti?

9/
Ég held að það sé rétt hjá Landvernd að reikna ekki með teljandi hagvexti næstu áratugina án frekari raforkuframleiðslu. Það er hins vegar rangt hjá samtökunum að það muni ekki hafa áhrif á efnislega velferð almennings á Íslandi. 🥀 

10/
Það er alltaf betra að horfast í augu við hlutina eins og þeir eru. Landvernd má alveg leggja fram tillögur og kynna sín sjónarmið. Náttúruvernd er mikilvæg. Framtíðarsýn án hagvaxtar er samt öðruvísi en með hagvexti og mikilvægt að skilja muninn á því.

11/
Skoðum það þá. Eins og sjá má hefur Íslendingum fjölgað nokkuð stöðugt frá árinu 1970. Þrátt fyrir mannfjölgun hefur landsframleiðsla á mann aftur á móti margfaldast yfir sama tímabil. Hagvöxtur hefur semsagt verið mikill og lífskjör langtum betri nú en fyrir hálfri öld.

12/
Samkvæmt miðgildi mannfjöldaspár Hagstofu er reiknað með því að okkur haldi áfram að fjölga og verðum orðin um 440.000 árið 2040 og um 450.000 árið 2050.

13/
Ef við reiknum ekki með hagvexti (sbr. tillaga Landverndar) þá dreifist landsframleiðslan á fleiri hausa (ef mannfjöldaspá rætist). Þá er minna til skiptanna fyrir hvern og einn, þ.e. efnisleg velferð minnkar.

14/
Ef við setjum þetta í sögulegt samhengi og berum saman við hagvaxtarspá SÍ yrði niðurstaða tillögu Landverndar að lífskjör á Íslandi 2050 yrðu svipuð og upp úr síðustu aldamótum. Lífskjör yrðu þá um helmingi minni en ef mannfjöldaleiðréttur hagvöxtur hefði verið 1,25% á ári.

15/
Jafnvel þótt hagvöxtur héldi í við mannfjölgun, eins og framkvæmdastjóri Landverndar talar um í Morgunblaðinu í dag, yrði efnahagsleg velferð á Íslandi mun minni en ella. Það er allt í lagi að Landvernd boði þá framtíðarsýn en mikilvægt að almenningur skilji hvað það þýðir.

16/
Meira (😅) um þetta mál hér:
https://www.vi.is/greinar/velkomin-til-framtidarinnar-arid-2003

Allt í einu lagi hér:
https://typefully.com/joistef/P9S60YW

Stenst framtíðarsýn Landverndar skoðun?

 🧵  1/14 (😅 ) um leigubíla 🚕 

Árið 1952 sömdu hagsmunafélög leigubílstjóra frumvarp og greinargerð um leigubílaakstur. Þingmenn fengu skjalið í hendurnar og lögðu fram óbreytt. Það varð að lögum 1953.

Tilgangurinn var einfaldur: Að vernda leigubílstjóra gegn samkeppni.

2/14

Hagsmunafélögin báðu svo um hámarskfjölda leyfa. Það var lögfest 1955. Þeir báðu um refsiákvæði og fengu samþykkt 1958. Tilgangurinn var ekkert launungarmál:

3/14

Hagsmunafélögunum fannst þetta ekki nóg. 1964, 1967 og 1970 voru lögin hert frekar. Markmiðið var að skýra og skerpa á þeim sérhagsmunum sem leyfishafar til fólks- og vöruflutninga höfðu til þessa áskilið sér og fengið fyrir tilstuðlan Alþingis.

4/14

Árið 1987 komu lögin til kasta Hæstaréttar. Ákærði hafði ekið farþegum á sendibíl, gegn gjaldi. Skv. lögum var óheimilt að aka farþegum á leigubifreið gegn gjaldi, nema frá viðurkenndri bifreiðastöð. Slíkum ákvæðum var hins vegar ekki til að dreifa um sendibifreiðar.

5/14

Hæstiréttur komst því að þeirri niðurstöðu með dómi nr. 101/1987 að ekki yrði annað ráðið en að hverjum sem er væri heimilt að stunda leiguakstur á sendibifreiðum. Var ákærði því sýknaður af kröfum ákæruvaldsins.

6/14

Þetta var auðvitað alls ekki nógu gott. Hagsmunafélögin fengu því samþykkt ný lög árið 1988, þar sem þessi mistök voru lagfærð.

7/14

Í millitíðinni dæmdi Hæstiréttur í öðru máli 239/1987. Þar hafði bílstjóri verið sviptur leyfi því hann var ekki í stéttarfélagi leigubílstjóra, sem var skylda samkvæmt reglugerð. Hæstiréttur benti á að samkvæmt stjórnarskrá mætti ekki takmarka atvinnufrelsi nema með lögum.

8/14

Þetta þurfti að laga. Þingið samþykkti lög 1989 þar sem  stéttarfélagsskyldan var lögfest, bætti við ákvæðum um löggilta gjaldmæla, takmarkaði rekstarform bílstjóra, batt leyfi við þá sem höfðu akstur að aðalstarfi auk þess að skilyrða leyfi við einstaklinga (ekki félög).

9/14

Á þessum tíma voru menn ekki eins feimnir og nú til dags við að nefna hlutina réttum nöfnum. Tilgangurinn var skýr sbr. greinargerð:

"Nauðsynlegt er að lögfesta skýr ákvæði um þær takmörkunaraðferðir, sem þróast hafa, og ekki er ástæða til að bregða út af í meginatriðum."

10/14

Árið 1993 komst MDE að þeirri niðurstöðu að lögbundin stéttarfélagsaðild væri óheimil. Alþingi samþykkti því ný lög árið 1995 þar sem þetta var lagað. Allar aðrar takmarkanir héldu áfram gildi.

11/14

Árið 2001 voru gildandi lög samþykkt. Þau eru áþekk eldri lögum en eru mun strangari varðandi leyfisskilyrði og skyldur leigubílastöðva.

Ef einhver er í vafa um hvers vegna það gilda strangar reglur um leigubíla, þá ætti þetta ágrip að setja það í betra samhengi.

12/14

Þær eru niðurstaða langrar, ötullar og árangursríkrar hagsmunagæslu. Þessi hagsmunafélög hafa átt greiðan aðgang að löggjafarvaldinu í gegnum tíðina. Tilgangurinn er að vernda og viðhalda þeim sérréttindum sem hafa áunnist og takmarka samkeppni með aðgangshindrunum.

13/14

Þegar upp er staðið eru samt eiginlega allir óánægðir. Leigubílstjórar hafa það ekki gott. Þeir sitja oft auðum höndum á virkum dögum en anna ekki eftirspurn um helgar. Þeir vinna þegar við hin erum í fríi. Þjónustan er samt dýr og stundum ekki í boði á álagstímum.

14/14

Nýtt frumvarp um leigubílalög bíður nú afgreiðslu þingsins. Frumvarpið gerir áfram ráð fyrir flestum af gildandi takmörkunum. Þingmenn ættu að þekkja söguna áður en þeir taka afstöðu til málsins. 🕊️ 

Allt í einum þræði hér: https://typefully.com/joistef/GVTFOmd